Elżbieta Szczurko (red.), Muzyka nie-absolutna

Oddajemy w Państwa ręce tom Muzyka nie-absolutna, będący rezultatem badań czternastu Autorów – filozofów, muzykologów i teoretyków muzyki – którzy podjęli refleksję nad jednym z kluczowych zagadnień estetyki muzycznej. Publikacja wyrasta z ogólnopolskiej konferencji Sekcji Muzykologów Związku Kompozytorów Polskich, zorganizowanej w Akademii Muzycznej im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy w październiku 2024 roku, i stanowi jej twórcze rozwinięcie.

Zebrane w tomie teksty ukazują wielość perspektyw, w jakich można dziś rozpatrywać problem muzyki absolutnej i jej alternatywnych ujęć. Autorzy nie rekonstruują XIX-wiecznych sporów wokół stanowiska Eduarda Hanslicka, lecz proponują spojrzenie zakorzenione w doświadczeniu współczesnego odbiorcy i badacza. W duchu słów Stanisława Niewiadomskiego przypominają, że najważniejsze pytania od zawsze obecne były „w codziennej praktyce, podobnie jak kwestia, co stanowi istotę muzyki, co w niej jest duchem, a co materią, co treścią, a co formą, gdzie przebiegają ich granice i na czym polega tajemniczy związek uczucia z dźwiękiem”.

W otwierających publikację rozważaniach natury teoretyczno-filozoficznej autorstwa Jacka Szerszenowicza dostrzeżemy próbę podkreślenia, że byty intencjonalne w ujęciu Romana Ingardena są nie tylko realnymi, lecz wręcz fundamentalnymi składnikami świata, w którym żyjemy. Z różnorodnymi teoriami badaczy muzyki zorientowanych kognitywnie, dotyczącymi współczesnego rozumienia semantyki muzycznej, zapoznaje Czytelnika Violetta Kostka. Izabela Zymer przedstawia analizę pism Zofii Lissy, tworzących swoisty traktat o koncepcji znaczenia w muzyce. Z kolei Irena Poniatowska podejmuje niezmiennie aktualny temat narodowości w muzyce polskiej XIX wieku.

Kolejna część książki obejmuje artykuły ukazujące dzieła muzyczne z perspektywy genologicznej. Zagadnienie koncertu fortepianowego XXI wieku w kontekście pytania o istotę gatunku tradycyjnie kojarzonego z idiomem muzyki absolutnej podejmuje Malwina Marciniak. O wymiarze duchowym kwartetu smyczkowego Pēterisa Vasksa pisze Bartłomiej Barwinek, natomiast Paweł Pura analizuje rolę harmoniki w tworzeniu pozamuzycznych sensów na przykładzie Ballady g-moll Fryderyka Chopina.

Następna część tomu poświęcona jest relacjom między muzyką a literaturą. Analizę tego typu zależności odnajdujemy w tekście dotyczącym twórczości Andrzeja Krzanowskiego (Magdalena Stochniol) oraz w egzegezie utworu Szymona Godziemba-Trytka autorstwa Marcina Simeli. Zwierciadlaną koncepcję odnajdywania muzyczności w literaturze – na przykładzie Czarodziejskiej góry Thomasa Manna – proponuje Klara Amelia Zienkiewicz.

Ostatnia część książki podejmuje problem translacji, dialogu i interakcji pomiędzy muzyką a sztukami wizualnymi. Znajdują się tu teksty nawiązujące do koncepcji twórczych Iannisa Xenakisa i Ewy Synowiec (Manuel Salas), wnikliwa analiza muzycznej interpretacji sztuki Caspara Davida Friedricha w utworze Piotra Mossa (Elżbieta Szczurko), studium idei twórczych na pograniczu różnych sztuk w kompozycji Krzysztofa Knittla (Marta Dziewanowska-Pachowska) oraz omówienie relacji pomiędzy dziełami Władysława Strzemińskiego a utworami Zygmunta Krauzego i Marcina Stańczyka (Anna Wójcikowska).

Mamy nadzieję, że lektura tomu stanie się dla Państwa inspiracją do dalszych poszukiwań, zachęci do ponownego namysłu nad naturą muzyki oraz – przede wszystkim – do żywego obcowania z nią.

Aleksandra Kłaput-Wiśniewska

Partnerem publikacji jest Związek Kompozytorów Polskich